Krztusiec w badaniach naukowych - skąd jego wzrost? co powoduje zachorowania? jak bardzo pomagają szczepionki?

 Krztusiec to choroba wywoływana głównie przez bakterię *Bordetella pertussis*. Bakteria ta adaptuje się, wymyka się szczepieniom, różne szczepy bakterii mogą dominować w różnych regionach, a różnice genetyczne mogą wpływać na epidemiologię choroby.

Krztusiec, czyli koklusz, jest przede wszystkim wywoływany przez bakterię *Bordetella pertussis*, która jest głównym czynnikiem etiologicznym choroby na całym świecie. W niektórych przypadkach chorobę może także powodować pokrewna bakteria *Bordetella parapertussis*, która również wywołuje podobne objawy, ale zwykle (nie zawsze) prowadzi do łagodniejszego przebiegu choroby [(Parkhill et al., 2003)](https://consensus.app/papers/analysis-genome-sequences-bordetella-pertussis-parkhill/5fe18c90e86e5904811786a0088607a0/).

Jednak w różnych rejonach świata występują pewne różnice genetyczne w szczepach *Bordetella pertussis*. Na przykład w Chinach wykryto unikalne szczepy bakteryjne różniące się od tych spotykanych w rozwiniętych krajach Zachodu [(Xu et al., 2015)](https://consensus.app/papers/diversity-population-dynamics-bordetella-pertussis-xu/9a5a85ab7e6f5d9291f443ce55614fb7/). W Brazylii także zaobserwowano specyficzne genotypy bakterii, które były odpowiedzialne za lokalne epidemie [(Rocha et al., 2017)](https://consensus.app/papers/characterization-bordetella-pertussis-strains-isolated-rocha/ca60e01051495d11ad92ce363dfb6322/).

Zmiany w genotypie bakterii mogą być wynikiem selekcji spowodowanej masowymi szczepieniami, co prowadzi do pojawiania się szczepów, które lepiej radzą sobie z istniejącymi szczepionkami [(Kallonen & He, 2009)](https://consensus.app/papers/bordetella-pertussis-strain-variation-evolution-kallonen/b1430f8c08c35ae5b652640e9bd8a38b/).

Wzrost zachorowań na krztusiec (pertussis) w ostatnich latach to wina adaptacji patogenu i zmiany szczepionki na mniej i krócej skuteczną:

1. **Spadek skuteczności szczepionek acellularnych (aP)**: Szczepionki acellularne, które zastąpiły wcześniejsze szczepionki pełnokomórkowe (wP), charakteryzują się krótszą trwałością ochrony. Badania wskazują, że osoby szczepione wyłącznie szczepionką acellularną są bardziej narażone na zakażenie krztuścem, zwłaszcza w porównaniu do osób, które otrzymały co najmniej jedną dawkę szczepionki pełnokomórkowej [(Witt et al., 2013)](https://consensus.app/papers/reduced-risk-pertussis-among-persons-ever-vaccinated-cell-witt/db7e3dae72c954739467b13424d557ff/).

2. **Wygasanie odporności**: W wielu krajach obserwuje się wzrost zachorowań na krztusiec u nastolatków i dorosłych, co jest wynikiem wygasania odporności zarówno po szczepieniu, jak i po naturalnym zakażeniu. Szczepienia chronią głównie dzieci, ale odporność w starszych grupach wiekowych, które nie otrzymują regularnych dawek przypominających, stopniowo zanika [(Mooi, 2010)](https://consensus.app/papers/bordetella-pertussis-vaccination-persistence-mooi/7ddc3414f3cf56e3909e31f126ea52a7/).

3. **Adaptacja bakterii**: Bakterie Bordetella pertussis ewoluują i przystosowują się do presji wywieranej przez szczepionki, co prowadzi do pojawiania się nowych szczepów, które mogą być mniej podatne na szczepionki. W wyniku tego dochodzi do wzrostu liczby przypadków krztuśca nawet w populacjach o wysokim poziomie zaszczepienia [(Águas et al., 2006)](https://consensus.app/papers/pertussis-increasing-disease-consequence-reducing-águas/bffb6eafbfcc5d51b711cf8c8b4d5746/).

4. **Zwiększona wykrywalność**: Lepsze metody diagnostyczne i większa świadomość wśród lekarzy również mogą przyczyniać się do wzrostu liczby zgłaszanych przypadków, co może sprawiać wrażenie wzrostu zachorowań, podczas gdy część tego wzrostu wynika jedynie z bardziej efektywnego wykrywania [(Zepp et al., 2011)](https://consensus.app/papers/pertussis-booster-vaccination-throughout-life-europe-zepp/f4320d1c3b25528591875b1ed807e41c/).

Wzrost zachorowań na krztuśca wynika głównie z wygasającej odporności po szczepieniu acellularnym, adaptacji bakterii oraz lepszej wykrywalności przypadków, a nie z samych szczepień. 

Receptą na powyższe problemy ma być częstsze doszczepianie się (co 10 lat). Nie mamy lepszej metody.

Niestety ta metoda pomimo, że ratuje życie ludzi z grup ryzyka (nieszczepione, najmłodsze dzieci) to posiada pewne wady.

Szczepienia przeciwko krztuścowi (*Bordetella pertussis*) nie chronią skutecznie przed infekcjami wywołanymi przez *Bordetella parapertussis*. W rzeczywistości badania wskazują, że stosowanie szczepionek acellularnych (aP), które są szeroko stosowane przeciwko *B. pertussis*, może nawet zwiększać ryzyko zakażenia *B. parapertussis*. Na przykład w modelu myszy zaobserwowano, że po szczepieniu acellularnym doszło do znacznego zwiększenia kolonizacji płuc przez *B. parapertussis*, co sugeruje, że szczepienia aP mogą utrudniać skuteczną odpowiedź immunologiczną przeciwko tej bakterii [(Long et al., 2010)](https://consensus.app/papers/pertussis-vaccination-facilitates-bordetella-long/9e79adc0c5245085b8755ad8dec96cd4/).

Obecnie nie ma dedykowanej szczepionki przeciwko *Bordetella parapertussis*, a szczepionki przeciwko krztuścowi (*B. pertussis*) oferują niewielką lub żadną ochronę przed *B. parapertussis*. Jednak trwają badania nad nowymi rozwiązaniami, takimi jak szczepionki oparte na pęcherzykach błonowych (*outer membrane vesicles* - OMV) pochodzących od *B. parapertussis*, które mogą być skuteczne przeciwko obu gatunkom bakterii odpowiedzialnym za koklusz [(Bottero et al., 2013)](https://consensus.app/papers/outer-membrane-vesicles-derived-bordetella-bottero/bccecdafc6af51e3b76b77479131334c/).

Podsumowując, szczepienia przeciwko *Bordetella pertussis* nie zapewniają ochrony przed *Bordetella parapertussis*, a w przypadku szczepionek acellularnych mogą nawet zwiększać ryzyko zakażenia tą drugą bakterią.